Suwałki – miasto w północno-wschodniej Polsce, w XIX wieku stolica guberni w Królestwie Polskim graniczącej od zachodu z Królestwem Prus. Obecnie siedziba parafii ewangelicko-augsburskiej obejmującej Suwalszczyznę i część powiatów gołdapskiego i oleckiego.
Społeczność ewangelicka, zamieszkująca współcześnie obszar pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego, przybyła w okolice Suwałk z końcem osiemnastego wieku. W konsekwencji trzeciego rozbioru Polski w 1795 roku tereny Suwalszczyzny znalazły się pod zaborem pruskim. Fakt ten skutkował pojawieniem się pierwszej fali osiedleńczej kolonistów etnicznie wywodzących się głównie z Prusów, Mazurów i Mazowszan. Pierwszą osadę ewangelicką (późniejszą pierwszą parafię) ulokowano w roku 1793 we wsi Chmielówka nieopodal Suwałk. W roku 1838, z uwagi na rosnącą liczebnie suwalską wspólnotę ewangelicką, parafia została przeniesiona do Suwałk. W latach 1839-1841 w Suwałkach wybudowano kościół ewangelicki pod wezwaniem Trójcy Świętej.
Cmentarz ewangelicki został założony wraz z organizacją suwalskiej parafii w połowie XIX wieku. Zajmuje niespełna półhektarową przestrzeń między częścią katolicką (od północy), a prawosławną (od południa) suwalskiej nekropolii. Mieści groby ewangelików dwóch wyznań: ewangelicko-augsburskiego (luteranie) i ewangelicko-reformowanego (kalwini). Groby kalwińskie zajmują niewielką, południowo-zachodnią część cmentarza. Na suwalskim cmentarzu ewangelickim pochowani są między innymi: pastor Władysław Wernitz, Maria Brzosko-Zielińska – dr filozofii, nauczycielka, regionoznawczyni, autorka „Przewodnika po Wigrach”, Stanisław Kurcyusz – żołnierz, urzędnik, społecznik.
Fot. Radosław Krupiński, 2025.
Źródła:
Mackiewicz J., Cmentarze ewangelickie, [w:] „Jaćwież” 2000, nr 9.
Snarski K., Kuczek P., Zespół cmentarzy siedmiu wyznań w Suwałkach – wspólne dobro kultury. Raport, Suwałki 2022.