Cmentarze ewangelickie – ogrody pamięci
Dworskie, przykościelne, wiejskie, leśne… Ewangelicy zakładali cmentarze często w miejscach bardzo malowniczych – na pagórkach z widokiem na jezioro czy wieś. Do dziś można, przez skupiska sędziwych, wysokich drzew, rozpoznać wiejskie cmentarzyki. Ich charakterystyczną cechą są – ginące niestety z krajobrazu – żeliwne krzyże z bogatą ornamentyką. Dziś czynnych jest zaledwie kilka z dziesiątków cmentarzy ewangelickich na Suwalszczyźnie.
Ich liczba w regionie trudna jest do ustalenia. W pierwszych powojennych dekadach dokonywano niemal oficjalnej „repolonizacji” tzw. ziem odzyskanych, a wraz z nimi pozwalano na niszczenie miejsc pochówku innych niż katolickie. W wyniku przerwanej ciągłości osadniczej opuszczone cmentarze ulegają dalszej degradacji, obecnie rzadziej celowej, częściej naturalnej. Pełna inwentaryzacja i dokumentacja jest pilnym zadaniem najbliższej przyszłości. Dlatego znaczną pomocą w trwaniu tych miejsc historii są wolontarystyczne akcje porządkowania zarastających zielenią wiejskich nekropolii, organizowane przez Parafię Ewangelicko-Augsburską Świętej Trójcy w Suwałkach.
Cmentarze ewangelickie na Suwalszczyźnie to dzisiaj najbardziej czytelne ślady po dawnej historii osadnictwa na pograniczu polsko-litewsko-pruskim. Stan kilkudziesięciu historycznych cmentarzy zależny jest obecnie od wrażliwości społecznej i naszej gotowości do utrzymania niknących śladów dawnego wspólnego wielowyznaniowego dziedzictwa.
Prezentujemy tu kilka cmentarzy sfotografowanych tego lata, służyły jako preteksty do rozmów o wspólnym dziedzictwie kulturowym. Dokumentacja objęła cmentarze czynne, o które dbają mieszkańcy wsi – Białe Jeziorki, Huta, Czarne, Filipów… Los pozostałych cmentarzy, we wsiach, w których Historia przepędziła mieszkańców luterańskiego wyznania, zależy od nas wszystkich – jeśli zechcemy rozumieć cały kontekst czasu i miejsca, w którym teraz jesteśmy.
Cmentarze:
Białe Jeziorki (gm. Filipów)
Czarne (gm. Filipów)
Huta (gm. Filipów)
Rakówek (gm. Przerośl)